Yaşadığımız küresel Coronavirüs (SARS-CoV-2) krizine dikkat çekip, tedbirli davranmak adına hepimiz sorumluluk sahibiyiz. 26-32 kilovat büyüklüğündeki pozitif-anlamlı tek zincirli virüsün oluşturduğu rahatsızlık Covid 19 olarak adlandırılmakta. Görsel algının akılda kalma etkisi göz önünde bulundurulduğunda, bu tür örnekleri pandemik duyarlılık sağlama adına sanat alanında ele almak, küçük de olsa sürece bir katkı sağlayabilir. Bu düşünceden yola çıkarak, kendi alanım olan seramik aracılığıyla neler yapılabileceğini düşünürken, aklıma birden, bu fikre sahip seramikçilerin yaşadığımız kriz öncesinde neler üretmiş olduklarına bakmak geldi. Dolayısıyla bu kısa yazıda, durum tespiti yaparak, virüs ve mutasyon konularında neler üretilmiş olduğu saptanmaya çalışıldı.
 |
| Corona virüsün elektron mikroskop görüntüsünde taç benzeri çıkıntıları fark edilebilmekte. Crown-like protrusions can be seen on the coronavirus in electron microscope images. |
Corona virüsün elektron mikroskop görüntüsünde taç benzeri çıkıntıları fark edilebilmektedir. Belirtmeden geçemeyeceğim, 94 yılında mezuniyet çalışmam için mikro düzeydeki hücrelerin, makro düzeydeki mutasyonları ile ilgili bir mekan düzenleme projesi şekillendirmiştim. Ne yazık ki bu projeme ilişkin geriye çok kısıtlı materyal kalmış durumda. Atölye mezuniyet projemin sorumlusu çok değerli hocam Prof. Beril Anılanmert’in arzusunu kırmayarak çalışmamı iki kez tekrar ederek mezun olma şerefine nail olmak gerçekten de ilerideki akademik hayatım için oldukça motive ediciydi.
Bu konu üzerinde bir şeyler yazmak istememin bir diğer nedeni de, konunun yakın gelecekte postmodern bir tavırla zıvanadan çıkacak olması endişesini taşıyor olmam. İçinde yaşadığımız tüketim toplumunda, yaşadığımız salgının ardından, edebiyat, sinema, roman, belgesel gibi alanlarda konunun enine boyuna ele alınacağına eminim. Dolayısı ile çorbada tuzumuz olur da farkındalık yaratabilirsek mutluluk verici olabilir.
Maalesef kendi çalışma görsellerime yer veremeden, dört yabancı meslektaşımın seramik malzemeyle ürettikleri örneklere değinmenin daha faydalı olacağı düşüncesindeyim. Sasha Bakaric ilk ele almak istediğim seramikçi. Ardından Helen Birnbaum, Kosho Ito ve son olarak ise Pieke Bergmans’ın çalışmalarına değinmek istiyorum.
Hırvatistan’da doğup büyüyen ve günümüzde A.B.D’de yaşayan Sasha Bakaric, aslen finans alanında çalışmış olsa da, ödüllü bir seramikçidir. Çalışmalarındaki ilhamını, tüm yaşamın temeli olan çeşitli hücreler ve mikroorganizmaların mikroskobik görüntülerinden almaktadır. İnsanların bakteri ve virüslerle karşılaştıklarında hissettikleri korku ve iticilikten etkilenen Bakaric, çalışmalarını spontane gerçekleştirmektedir. Formlarda çoğunlukla kullandığı koyu renkli pekişmiş çini yüzeyinde terra sigillata ve renkli sırları, kazıma ve astar bezemelerle birlikte kullanmaktadır. Çoğunlukla dekoratif nitelikli seramikleri fonksiyonel ürünlerdir. Vazo, kase, kutu, lamba, küre ve duvar seramikleri üreten seramikçi, çalışmalarının tümünü elektrikli fırında cone 6’da (1222 C derecede) pişirmektedir.
 |
| Sasha Bakaric, Virüs vazo, pekişmiş çini, 10,5x6,5x 9 inç. Sasha Bakaric, Virus vaze, stoneware, 10,5x6,5x 9 inch |
Helen Birnbaum, lisans üstü eğitimini İngiltere’de University of Central Lancashire’da yapmış bir seramik heykeltraşıdır. Bu adlandırma her ne kadar kulağa tuhaf gelse de, “Ceramic sculptor” olarak yurt dışında kullanılmaktadır. Kendisini Temelde seramiği malzeme olarak kullanan bir heykeltraş olarak adlandırabiliriz. Birnbaum şekillendirmiş olduğu “Viral Satranç” adlı heykelini 2016 da Bath Fringe ve Warrington sanat festivallerinde sergilemesiyle birlikte etki yaratmıştır. Kendisi bu çalışmasında yer alan satranç taşlarına sembolik anlamlar yüklenmiştir. HIV, AIDS, Hepatit B ve tüberkilozla özdeşleştirdiği günlük karşılaştığımız stratejiler ve şans oyunlarını, satranç oyunu üzerinden aktarır. Birnbaum’un satranç takımındaki biçimler, virüslerin biçimlerinden ilham alır. Şah (kral) HIV ve AIDS, vezir (Kraliçe) Tüberkiloz, at (şövalye) Hepatit B, Kale (hilebaz) Kuş gribi ve Fil (piskopos) ise bakteriyofaj virüsü üretmektedir. Unutulmamalıdır ki satranç taşlarının adlarının ardında, aslında gizli anlamlar yer almaktadır. Sanatçının çalışmasında bu anlamlara gönderme yaptığı ihtimali kuvvetle muhtemeldir. Küresel anlamda söz sahibi güçlerin gerçekte topluma sundukları mecazi anlamda bu şekilde ifade edilmiş olmalıdır. Yöneticilerin, onların ekiplerinin ve fedailerinin, özellikle iyilik timsali koruyucuları ve asla vaz geçilemeyen din adamlarının gerçekten de toplumsal açıdan ne denli önemli kişiler oldukları daha anlamlı vurgulanmaz! Satranç tahtasındaki karelerin düzensizliği virüslere dengesiz bir ortam sağlarken, kare yüzeylerde yer alan yazılarda ise insanlara yapılan ayrımcılık ve yaftalamalar hakkında yazılmış kelimeler bulunmaktadır.
 |
| Helen Birnbaum, Virütik Satranç. Helen Birnbaum,Virutic Chess (detay/detail) |
Sasha Bakaric ve Helen Birnbaum’un çalışmalarında genellikle, virüs yapılarında yer alan proteinlerin farklı renklerle şekillendirilmiş oldukları görülmektedir. Corona virüsün mikroskobik görüntüsünde yer alan taç benzeri çıkıntılar da, S proteini (çivi glikoprotein) olarak uzmanlarca tanımlanmıştır. Bu S proteini, renklendirilmiş mikroskobik görüntüde türkuvaz mavi arasında bir renktedir. Virüsün küresel gövdesinin yüzeyinde yer alan diğer iki protein ise (E ve M proteinleri) daha küçük boyutludur. Sasha Bakaric ve Helen Birnbaum‘un çalışmalarında S proteini benzeri çıkıntılar, belirgin bir şekilde göze çarpmaktadır. Bu tür proteinlerin biçimlerde belirgin etkisi bulunmaktadır.
Virüs adlı kitabı bulunan Japon seramikçi Kosho Ito, ülkesinde deneysel bir sanatçı olarak tanınmaktadır. Tate galeri tarafından 2002 de yayınlanan kitabında bahsedildiği şekliyle, kendisinin farklı pişirim tekniklerini kullanarak şekillendirdiği büyük ölçekli organik düzenlemeleri önemlidir. Çalışmaları Japonya'daki müzeler ve koleksiyonlar tarafından büyük saygı görmesine rağmen, ilk kez İngiltere'de sergilenmiştir. 1932 doğumlu olan Ito, 1970’den itibaren kıvrımlı köşeleri olan ve yüzeyde dokunun yer aldığı organik biçimler üretmektedir. Kullandığı biçimler genellikle koza ve tohum gibi birincil yaşam formlarına benzemektedir. Bernard Leach ve Shoji Hamada ile dostluk bağı olan Ito, Japonya’nın Moshiko yakınlarındaki bir kasabada yaşamaktadır.
 |
Kosho Ito, Virus
Londra Royal Collage of Art mezunu Hollanda’lı Pieke Bergmans farklı malzemeler kullanarak tasarımlar üreten çok yönlü bir sanatçıdır. Milan Via Tortona’da kurduğu atölyesinde çalışmaktadır, Avrupa Seramik Çalışma Merkezi’nde Madeije Fleuren ile birlikte birlikte gerçekleştirdiği “Benzersiz ve Sınırsız” serisinde ekstrüder kullanarak ürettiği seramik tüpleri kullanmıştır. Ekstrüderden çıkan parçalar farklı şekilde rastgele kesilerek yüzeye bırakıldığında yığılıp, kendine has deforme bir biçime dönüşür. Formların görünümü cam virüs tasarımlarına benzerdirler. Görsel etki açısından değerlendirildiğinde Kosho Ito’nun seramiklerine daha yakındır. Parazit ve virüs teması ile ürettiği cam aydınlatmalarının üretim sürecinde Royal Leerdam Crystal ve Solid Lightning Design ile birlikte çalışmıştır. Bu aydınlatmalar aslında ampullerin ta kendisidir. Daha önceki çalışmalarında kullandığı üfleme camın görsel diliyle bütünleşen “Virüs” adlı tasarımında görülmemiş bir zarafet düzeyine ulaşmıştır. DNA ları mutasyona uğramış, sakatlanmış, garip ve iyileşemeyen virüslü enfekte ampuller ilk kez 2008 yalında Milan’da ortaya çıkmıştır. Ayrıca bu tasarım 2008 “Design Miami/Basel” tasarım fuarındaki büyük avizede yer alarak, mecazi anlamda bu güne kadarki en etkileyici enfeksiyon olmuştur. Burada iki farklı malzeme ile benzer bir hedefe ulaşma çabası güdüldüğü söylenebilir.
|
 |
| Pieke Bergmans, “Benzersiz ve Sınırsız” serisinden. Pieke Bergmans, from the "Unique and Limitless" series |
Eva Zathraeus 1998 de Göteborg’daki HDK üniversitesinden yüksek lisans derecesiyle mezun olmuştur. Ödem atölye bünyesinde elde şekillendirdiği virüs heykeli, konu paralelinde üretilmiş diğer bir çağdaş örnektir. Bu çalışma dünyanın mikroskobik düzeyde nasıl göründüğüne dair bir dışavurum olarak değerlendirilebilir. Form tasarımında yoğun ve belirgin olarak kullanılan tekrar öğesi ile, doku etkisi güçlü bir biçimde vurgulanmıştır. Yaklaşık iki ay süren üretim sürecinin son aşamasında, sır üstü lüster dekor pişirmiş yapılmıştır. Kullanılan platin lüster, sivri parçaların uçlarında kullanılmıştır. Böylelikle açık renk sırlı monokrom heykelde, ışık gölge etkisi ile derinlik hissi uyandırılmaya çalışılmıştır. Doku etkisini oluşturan tekrar eden birimler, virüslerin yapısında yer alan E ve M proteinleri ile ilişkilendirilebilir. Farklı bir bakış açısıyla değerlendirildiğinde, bu heykel için bir deniz kestanesinin de esin kaynağı olduğu düşünülebilir.
 |
| Eva Zathraeus'un çok fazla kopyası üretilen bir heykeli, 36x36x36 cm. A statue of Eva Zathraeus, of which many copies were produced, measuring 36x36x36 cm. |
Son olarak aşağıda Almtaler Kinderatelier’de Gabriele Gruber-Gisler tarafından çocuklarla birlikte salgın sürecinde şekillendirilen Corona virüsün, yok edileceğine yönelik umut dolu bir girişim gerçekleştirilerek, şekillendirdiği ve pişirmediği kili bozup deforme ederek, verilen biyolojik savaşa olumlu bir gönderme yapılmıştır.
Kaynaklar:
Yoshiaki İnui, (2002), Kazuko Todate, “Kosho Ito: Virus”, Tate Gallery Publishing
We all have a responsibility to draw attention to and take precautions against the global Coronavirus (SARS-CoV-2) crisis we are experiencing. The illness caused by a single-stranded positive-sense virus of 26-32 kilowatts in size is called Covid-19. Considering the impact of visual perception on memorization, addressing such examples in the field of art to raise pandemic awareness can make a small contribution to the process. Starting from this idea, while considering what could be done through my own field, ceramics, it suddenly occurred to me to look at what ceramic artists who shared this idea had produced before the crisis we are experiencing. Therefore, in this short essay, an attempt has been made to identify what has been produced regarding the virus and its mutations by making an assessment of the current situation.
In electron microscope images of the coronavirus, crown-like protrusions can be observed. I must mention that in 1994, for my graduation project, I designed a spatial arrangement project concerning micro-level cells and their macro-level mutations. Unfortunately, very limited material remains from this project. It was truly motivating for me to graduate after repeating my work twice, at the request of my esteemed professor, Prof. Beril Anılanmert, who supervised my graduation project workshop, and this was very rewarding for my future academic life.
Another reason I wanted to write about this topic is my concern that it might spiral out of control with a postmodern approach in the near future. In the consumer society we live in, I'm sure that after the pandemic, this issue will be thoroughly explored in various fields such as literature, cinema, novels, and documentaries. Therefore, if we can contribute even a little to raising awareness, it would be very rewarding.
Unfortunately, I can't include images of my own work, but I think it would be more useful to discuss examples of ceramic art produced by four foreign colleagues. Sasha Bakaric is the first ceramist I want to address. Following her, I'd like to discuss the works of Helen Birnbaum, Kosho Ito, and finally, Pieke Bergmans.
Sasha Bakaric, born and raised in Croatia and now residing in the USA, is an award-winning ceramist, although originally working in finance. She draws inspiration for her work from the microscopic images of various cells and microorganisms that form the basis of all life. Influenced by the fear and repulsion people feel when encountering bacteria and viruses, Bakaric creates her works spontaneously. She primarily uses dark, hardened ceramic surfaces with terra sigillata and colored glazes, along with etching and slip decorations. While her ceramics are mostly decorative, they are also functional products. Producing vases, bowls, boxes, lamps, spheres, and wall ceramics, she fires all her pieces in an electric kiln at cone 6 (1222°C).
Helen Birnbaum is a ceramic sculptor who completed her postgraduate studies at the University of Central Lancashire in England. While this term may sound strange, it's commonly used abroad as "Ceramic sculptor." Essentially, she can be described as a sculptor who uses ceramics as her primary material. Birnbaum gained attention in 2016 with her sculpture "Viral Chess," exhibited at the Bath Fringe and Warrington art festivals. In this work, she imbues the chess pieces with symbolic meanings. She uses the game of chess to represent everyday strategies and games of chance, associating them with HIV, AIDS, Hepatitis B, and tuberculosis. Birnbaum's chess set is inspired by the shapes of viruses: the king represents HIV and AIDS, the queen represents tuberculosis, the knight represents Hepatitis B, the rook represents avian influenza, and the bishop represents the bacteriophage virus. It should not be forgotten that the names of the chess pieces actually contain hidden meanings. It is highly probable that the artist is alluding to these meanings in his work. This is likely a metaphorical expression of what global powers truly offer to society. The true importance of rulers, their teams, and their henchmen, especially their benevolent protectors and indispensable religious figures, could not be more meaningfully emphasized! While the irregularity of the squares on the chessboard provides an unstable environment for viruses, the inscriptions on the square surfaces contain words about discrimination and stigmatization against people.
In the studies by Sasha Bakaric and Helen Birnbaum, it is often observed that the proteins in the viral structures are shaped with different colors. The crown-like protrusions seen in the microscopic image of the coronavirus have also been identified by experts as S proteins (spike glycoproteins). This S protein is a color ranging from turquoise to blue in the colored microscopic image. The other two proteins (E and M proteins) located on the surface of the virus's spherical body are smaller in size. In the studies by Sasha Bakaric and Helen Birnbaum, S protein-like protrusions are clearly visible. These types of proteins have a significant effect on the shapes.
Kosho Ito, the Japanese ceramicist who authored the book *Virus*, is known in his country as an experimental artist. His large-scale organic arrangements, shaped using various firing techniques, are significant, as described in his book published by the Tate Gallery in 2002. Although his work is highly regarded by museums and collections in Japan, it was first exhibited in the UK. Born in 1932, Ito has been producing organic forms with curved corners and textured surfaces since 1970. The forms he uses often resemble primary life forms such as cocoons and seeds. A friend of Bernard Leach and Shoji Hamada, Ito lives in a town near Moshiko, Japan.
Pieke Bergmans, a Dutch graduate of the Royal College of Art in London, is a versatile artist who creates designs using diverse materials. Working from his studio on Via Tortona in Milan, he collaborated with Madeije Fleuren on the "Unique and Limitless" series at the European Ceramics Centre, where he used ceramic tubes produced with an extruder. The extruded pieces are randomly cut and placed on a surface, where they pile up, transforming into a unique, deformed shape. The forms resemble glass virus designs, but are visually closer to Kosho Ito's ceramics. He collaborated with Royal Leerdam Crystal and Solid Lighting Design on the production process of his glass lighting fixtures, which are essentially light bulbs. His design "Virus," which integrates with the visual language of blown glass used in his earlier works, achieves an unprecedented level of elegance. These infected light bulbs, with their mutated, damaged, strange, and incurable DNA, first appeared in Milan in 2008. Furthermore, this design, featured in the large chandelier at the 2008 “Design Miami/Basel” design fair, became, metaphorically speaking, the most impressive infection to date. It could be said that here, an attempt was made to achieve a similar goal using two different materials.
Eva Zathraeus graduated with a master's degree from HDK University in Gothenburg in 1998. Her hand-sculpted virus sculpture, created within the Ödem workshop, is another contemporary example produced in line with this theme. This work can be considered an expression of how the world looks at a microscopic level. The textural effect is strongly emphasized through the intense and prominent use of repetition in the form design. In the final stage of the production process, which lasted approximately two months, the overglaze luster decoration was fired. Platinum luster was used on the tips of the pointed pieces. In this way, a sense of depth is attempted to be created in the light-colored glazed monochrome sculpture through the effect of light and shadow. The repeating units that create the textural effect can be associated with the E and M proteins found in the structure of viruses. From a different perspective, it can be considered that a sea urchin was also a source of inspiration for this sculpture.
Finally, at Almtaler Kinderatelier, Gabriele Gruber-Gisler, together with children, carried out a hopeful initiative during the pandemic to eradicate the Coronavirus (below), shaping and deforming the clay that it had molded but not baked, thus making a positive reference to the biological warfare being waged.
